سلام بر تو ای رازی!

وبلاگ پرسنل ، محققان و بازنشستگان موسسه تحقیقات واکسن و سرم سازی رازی

درباره من
سید محمود میرافضلی
نقاشیهای دیواری موسسه رازی: باید از میان شما، جمعى دعوت به نیکى، و امر به معروف و نهى از منکر کنند! و آنها همان رستگارانند(آل عمران-104).این وبلاگ توسط این جانب سید محمود میرافضلی ، به منظور ایجاد محیطی مناسب برای بحث و بررسی وضعیت تحولات علم و فناوری و بالاخص موضوعات مرتبط با موسسه تحقیقات واکسن و سرم سازی رازی تاسیس شده است. این وبلاگ ، به هیچ وجه سیاسی نیست و بر اساس مقررات نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران برپا شده است و مسئولیت مطالب کلا بر عهده اینجانب است. رعایت ادب و انصاف در بیان مطالب و نقطه نظرات یک وِیژگی ممتاز محققین و پرسنل موسسه رازی است و امیدواریم همکاران گرامی بنده این خصلت نیکوی خود را به بهترین وجه نمایش دهند.
نویسنده: سید محمود میرافضلی
تاریخ: جمعه ۱ مهر ۱۳٩٠

برای هر گونه تحول و تغییر ابتدا باید وضعیت موجود به دقت تبیین شود. در مرحله بعد با استفاده از تکنیکهای مختلف می توان به تهیه یک برنامه کوتاه ، میان و دراز مدت برای توسعه دست زد و دز مراحل بعد نیز باید فکری به حالت نظام اجرایی ، ارزشیابی و کنترل برنامه های در دست انجام کرد. با توجه به اینکه هم اکنون سند ملی واکسن در جمهوری اسلامی ایران در حال تبیین است لازم دیدیم که با ذکر برخی آمار و ارقام ، وضعیت فعلی کمی و کیفی صنعت واکسن را مشخص نمائیم. از صاحبنطران موسسه رازی، انستیتو پاستور و وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی و اساتید محترم دانشگاهها که این مطلب را مطالعه می نمایند استدعا دارم که با نظرات صائب خود این مقاله مهم را غنی بخشند.


الف)رتبه ایران در بین کشورهای سازنده واکسن در جهان: در لیست کشورهای سازنده واکسن های انسانی در سایت سازمان بهداشت جهانی نام جمهوری اسلامی به چشم نمی خورد. در این لیست نام کشورهای زیر وجود دارد :

1- آمریکا ، 2- انگلیس، 3- آلمان، 4- فرانسه، 5- سویس، 6- سوئد، 7- هلند، 8- بلغارستان، 9- ایتالیا ، 10 دانمارک، 11- بلژیک، 12- روسیه، 13 - کوبا، 14- ژاپن، 15- اندونزی،  16- هند، 17- تایلند، 18-اندونزی، 19- چین، 20-سنگال، 21- مجارستان، 22- کره جنوبی 23-کانادا. اگر کشور مصر در صنعت واکسنهای دامی و انسانی و کشورهای ترکیه، اسرائیل و مالزی در صنعت تولید فراورده ای دامی را نیز به این لیست اضافه کنیم رتبه ما در مقام 28 و یا حتی بالاتر( با توجه به اینکه ممکن است نام برخی کشورها ذکر نشده باشد) قرار می گیرد.البته برخی متخصصین محترم این رتبه بندی را بدبینانه و غیر واقع بینانه می دانند و با اذعان به اینکه ما در صنعت واکسن دارای یک سابقه نزدیک به 90 ساله بوده و این صنعت در ایران بسیار ریشه دار و قدیمی است رتبه ما را بالاتر می دانند ولی در هر حال ما در این مقاله، لیست واکسنهای مورد تائید سازمان بهداشت جهانی را ملاک خود قرار دادیم.

ب) سهم ایران از بازار جهانی واکسن: بر اساس گزارش بازار جهانی واکسن که قبلا در این وبلاگ منتشر شد، ارزش تولیات جهانی واکسن در سال 2009 بالغ بر 26 میلیارد دلار بوده است. حال اگر ارزش محصولات تولید شده در رازی و پاستور و موسسات فرعی دیگر را جمعا 300 میلیون دلار در نظر بگیریم(در حالت خوشبینانه) سهم ما از بازار جهانی واکسن بالغ بر یک صدم درصد خواهد بود!!!

ج) تعداد شرکتهای دانش بنیان کشور در حوزه واکسن: تا آنجا که ما اطلاع داریم هم اکنون هیچ شرکت دانش بنیانی در حوزه واکسن فعال نیست. بخش عمده تولید واکسن در کشور بر عهده موسسه رازی و پاستور است و غیر از این دو دو شرکت نیمه خصوصی( شامل پسوک که واکسنهای انفلوانزای و نیوکاسل روغنی را تولید می کند و شرکتی تازه ناسیس در مهاباد که  80 میلیون دوز واکسن تب برفکی تولید می کند) نیز در حال فعالیت هستند.به لطف تلاش این چند شرکت در حال حاضر از لحاظ واکسنهای دامی بی نیاز از خارج هستیم ولی در زمینه واکسنهای انسانی و طیور به شدت به خارج وابسته هستیم.

ج) وضعیت تولید واکسنها در ایران: متاسفانه در خصوص آمار تولیدات، واردات و صادرات واکسنها از کشور به شدت محدودیت وجود دارد و این آمار توسط هیچ مرجعی به اظلاع عموم نمی رسد.خوشبختانه در مملکت ما این شانس وجود دارد که وقتی مقامی از سمت خود برکنار می شود پس از چندی با مشاهده برخی کاستیها در سازمان متبوع خود دست به افشاگری زده و برخی آمارها(تاکید می کنم فقط برخی از آمارها) را افشاگری !!! می کند.این اتفاق عینا پس از برکناری دکتر اخویزادگان رئیس اسبق موسسه رازی که در وضعیت نابهنجار و نابسامان موسسه رازی  نقش بسیار مهمی بازی کرد و فرصتهای طلایی زیادی را بر باد داد نیز رخ داد. نامبرده در مثاله ای که با اتفاق دکتر قره یاضی( معاون وزیر برکنار شده)  تحت عنوان بحران در رازی منتشر کردند به چند فقره از این آمارها اشاره کرد:

- ...مجموع تولید واکسن‌های مؤسسه رازی در سال 1356 حدود 700 میلیون دوز از 40 نوع واکسن و سرم بود. ...

- ...بعد از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی، با وجود تحریم‌های  اقتصادی غرب ، با تکیه بر توان علمی همکاران و استفاده از اعتقادات دینی و ملی و انسانی پرسنل(فقط در زمان دکتر اخویزادگان این اعتقادات دینی و ملی وجود داشت!!!) ، سرعت بیشتری به تلاش‌های خود بخشید، به‌نحوی که از 40 نوع فرآورده به بیش از 60 نوع فرآورده و از 700 میلیون دوز به بیش از 4 میلیارد دوز در سال 1383 دست یافت...

- در پایان یک دوره طولانی (9 ساله) از مدیریت در سال 1379 (در آستانه ادغام در وزارت جهاد کشاورزی)، مؤسسه رازی به نقطه‌ای بسیار نامطلوب رسیده بود(یعنی قبل از ورود دکتر اخویزادگان اوضاع خیلی خراب بود که ناگهان سوپر من وارد شد). در این سال تولید واکسن فلج اطفال کاملاً متوقف شده بود، تولید و عرضه واکسن‌های دیفتری، کزاز و سیاه سرفه و حتی سرخک در اشکال مختلف مورد نیاز به یک چهارم تعهدات مؤسسه (در مقابل وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی) تقلیل یافته بود (به نحوی که با وجود عدم پیش‌بینی‌های لازم، نیاز کشور از طریق واردات تأمین شد) و بی‌توجهی به مقررات جدید حاکم بر واکسن‌سازی که موجب اخطارهای شدید سازمان بهداشت جهانی و تهدید به تعطیلی خطوط تولید و عدم همکاری آن سازمان با مؤسسه شده بود. در اوایل سال 1380 مدیریت این مؤسسه تغییر کرد. رفع سریع مشکلات پیش آمده در تولید واکسن‌های انسانی در سال 1380، تولید دوباره واکسن فلج اطفال پس از اخذ تأیید از سازمان بهداشت جهانی!!!(بنده در آن وقت در بخش سرخک بودم و بر سر تانکهای زنگ زده که برای تولید واکسن فلج اطفال به این کار اختصاص یافته بود با دکتر اخویزادگان درگیری زیادی داشتم و قاطعانه می گویم که هیچ تائیدیه از سوی بهداشت جهانی برای این واکسن و هیچیک از واکسنهای رازی چه در آن زمان و چه قبل و بعد از آن صادر نشده بود و نشده است) در اواخر سال 1382، جایگزینی خط تولید انبوه واکسن MMR به جای سرخک با توجه به تغییر برنامه واکسیناسیون کودکان و تولید سالانه 10 میلیون دوز از این واکسن، افزایش تولید واکسن‌های دام و طیور مؤسسه به بالاترین رکورد تولید مؤسسه در تاریخ فعالیت خود یعنی 2/4 میلیارد دوز (که در مقایسه با تولید 2.6 میلیارد دوزی سال 1379 از رشد بسیاری برخوردار بود)، تصویب و آغاز مراحل اجرایی طرح اساسی بازسازی و نوسازی مؤسسه، خرید نزدیک به 10 میلیون دلار تجهیزات ضروری و نصب و راه اندازی آنها، افزایش انتشار مجله علمی آرشیو رازی از سالی یک شماره به سالی 2 و بعضاً 3 شماره، تصویب و تشکیل هیأت امنای مؤسسه و صدور احکام توسط رئیس محترم جمهور وقت و عقد اولین قرارداد صدور دانش فنی به سوئیس!!! نتیجه این تغییر مدیریت بود....

-تغییر مدیریت مؤسسه (از دکتر اخویزادگان به دکتر کهرام)در آخر اردیبهشت 1384 (چند ماه پیش از بر سر کار آمدن دولت نهم) و تعویض مجدد وی به فاصله کمتر از 6 ماه منجر به رکود امور و عدم پیگیری جدی برنامه‌های اساسی این مؤسسه شد، به نحوی که نمود عینی آن در تولید و تحقیق به‌سرعت نمایان شد. برای مثال، به‌عنوان یکی از شاخص‌های اساسی، میزان تولید در سال 1384 دوباره به حدود 2.6 میلیارد دوز یعنی برابر سال 1379 کاهش یافت.

یعنی کمتر از 6 ماه کافی بود تا مدیریت فعلی، نتایج تلاش‌های قبلی را از بین برده و با انحلال (یا تعطیلی هیأت امنا)، عدم تلاش برای تخصیص و جذب اعتبارات بازسازی، بازنشسته کردن چهره‌های ماندگار و پیشکسوتان صنعت واکسن و سرم کشور، به وضعیت 5 سال پیش از آن (2.6 میلیارد دوز تولید واکسن) باز گردد. تولید واکسن‌های طیور در سال 85 نیز بر اساس آمار رسمی این مؤسسه تنها 250/1960/371/1 (ما که نفهمیدیم این عدد از کجا آمده!!!) میلیارد دوز بوده که نسبت به سال‌های قبل از آن، افت فاحشی دارد زیرا در سال 1383 تولید این واکسنها 3.61میلیارد دوز بوده است و با توجه به ظرفیت‌سازی‌های انجام شده، ظرفیت فعلی مؤسسه رازی در زمینه تولید واکسن‌های طیور در حدود 6 میلیارد دوز است.

بر اساس آخرین مصاحبه رئیس مؤسسه تحقیقات واکسن و سرم‌سازی‌ رازی، تعهدات رازی به سازمان دامپزشکی کشور به 350 میلیون دوز واکسن دامی و حدود 2 میلیارد دوز واکسن طیور برای سال 1386 است (خبرگزاری مهر 1386/7/2). در این صورت حتی با فرض اجرای کامل این تعهد از سوی مؤسسه رازی، تولیدات این مؤسسه تقریبا به نصف تولیدات آن در انتهای سال 1383 خواهد رسید.

معلوم نیست در حالی که بنا بر گزارش رسمی روابط عمومی سازمان دامپزشکی در سال 1384 بیش از 6 میلیارد و 137 میلیون دوز تنها واکسن طیور در کشور توزیع شده است (خبرنامه جامعه دامپزشکان ایران، شماره 18، اردیبشت 1385) رئیس مؤسسه رازی ( یعنی دکتر دلیمی رئیس قبلی موسسه رازی)مدعی است با 2میلیارد دوز تعهد تولید واکسن طیور از سوی مؤسسه رازی، نیازی به واردات نخواهد بود!

متخصصین طیور اعتقاد دارند حدود 15 تا 20 نوع بیماری طیور دارای واکسن هستند. همانگونه که در بالا گفته شد از نظر تولید واکسنهای دامی هم اکنون در حال خودکفایی هستیم هر چند که با اضافه شدن واکسن PPR به لیست واکسنهای دامی باید شاهد واردات این واکسن یا تولید قریب الوقع آن توسط رازی باشیم. در زمینه واکسنهای طیور هم اکنون این واکسنها در موسسه رازی تولید می شود:

الف) واکسنهای غیر فعال: آنفلوانزای تک دوزی، نیوکاسل روغنی تک دوزی، دوگانه نیوکاسل-آنفلوانزای روغنی

ب) واکسنهای زنده: نیوکاسل(لاسوتا و B1)، برونشیت (H120 , H52) و آبله

در زمینه تولید واکسنهای طیور هم اکنون کشور دچار یک وابستگی قابل توجه به خارج است و گفته می شود که سالانه مجموعا 2 میلیارد دوز واکسن طیور از خارج وارد می شود. لیست واکسنهای وارداتی به شرح زیر است:

روغنی-نیوکاسل، گامبورو، آنفلوانزا، دوگانه نیوکاسل-آنفلوانزا، سه گانه نیوکاسل-آنفلوانزا-برونشیت، EDS، کوریزای عفونی، ORT تک دوزی، مایکوپلاسما گالی سپتیکوم، مایکوپلاسما سینویه و لارنگو تراکئیت

 در زمینه واکسنهای انسانی اوضاع تا حدی بغرنجتر است. هم اکنون تولید واکسنهای ویروسی به علت آغاز عملیات بازسازی بخش مربوطه تا حد زیادی کاهش یا متوقف شده و در خصوص واکسنهای باکتریایی نیز به علت به علت برخی مشکلات تکنیکی این روند به شدت کند شده است.

در خصوص واکسن هپاتیت به گزارشی که در سایت های اینترنتی منتشر شد اشاره می شود. محمد حسین مدرسی رئیس قبلی انستیتو پاستور در اردیبهشت 1389 در مصاحبه ای گفت: انستیتو پاستور ایران جزء محدود تولید کنندگان واکسن هپاتیت «بی» در جهان و تنها تولید کننده این محصول در کشور و منطقه است و پس از گذشت چند سال از تولید این واکسن در کشور امسال به خودکفایی درتولید این واکسن و تأمین کل نیاز کشور با تولید 5 میلیون دوز واکسن هپاتیت B رسیدیم. وی ادامه داد: انستیتو پاستور ایران توان این را دارد که سالانه تا 10 میلیون دوز واکسن هپاتیت B تولید کند که حدود 5 میلیون دوز آن باید صادر شود اما صدور این واکسن از ایران منوط به تأیید آن از سوی سازمان بهداشت جهانی و درخواست واردات آن از ایران دارد که باید وزارت بهداشت مقدمات لازم را برای این کار فراهم کند.

رئیس قبلی انستیتو پاستور ایران گفت: در زمان حاضر هر نوزاد ایران در زمان تولد، 2 ماهگی و 8 ماهگی واکسن هپاتیت B را تزریق می کند و با توجه به اینکه سالانه حدود 1.8 میلیون نوزاد در کشور متولد می شود تقریباً به سالی 5 میلیون واکسن هپاتیت بB در کشور نیازمندیم که کل آن در کشور تولید می شود. مدرسی اضافه کرد: واکسیناسیون 17 ساله ها علیه بیماری هپاتیت B نیز که از 4 سال پیش آغاز شده است(لینک خبر)

د)شرکتهای صاحب برند ایرانی در حوزه واکسن: علی رغم تولید انواع واکسنها در موسسات دولتی و خصوصی ایرانی، هم اکنون هیچ شرکت ایرانی دارای برند ثبت شده در مراجع جهانی نیست. قاعدتا  یکی از اولویتهای مهم این سازمانها در آینده ثبت برند محصولات خود بر اساس استراتژی های ثبت برند در مراجع جهانی است.

ه) تعداد واکسنهای ایرانی دارای تائیدیه بین المللی: متاسفانه در حال حاضر هیچیک از واکسنهای ایرانی چه واکسنهایی که در موسسات دولتی رازی و پاستور و رازی ساخته می شود و چه واکسنهای بخش خصوصی داراری تائیدیه بین المللی نیستند . علت این موضوع نیز عمدتا ناشی از عقب ماندگی ایران از نظر فناوری اطاقهای تمیز است. نداشتن تائیدیه سبب ایجاد مشکلات زیادی در راه صادرات محصولات موسسه رازی و پاستور به خارج و حتی مصرف آنها در داخل شده است.

و) پایگاههای ایرانی تولید واکسن در خارج: علی رغم نزدیک به 90 سال سابقه در تحقیق و تولید انواع واکسن در ایران،هم اکنون در هیچ کشور خارجی پایگاه تولید  واکسن با برند ایرانی وجود ندارد. همین جمله به تنهایی کاملا گویاست و نیازی به توضیح اضافی ندارد.

ز) کتب مرجع بین المللی و ملی در حوزه واکسن: مجددا جمله بالا را تکرار می کنیم. علی رغم نزدیک به 90 سال سابقه تولید و تحقیق واکسن های دامی و انسانی در ایران در حال حاضر هیچ کتاب مرجعی که تالیف موسسه رازی یا پاستور باشد در سطح دانشگاههای ایران و حتی در دوره های فوق ذیپلم در دورترین روستاهای کشور مورد استفاده قرار نمی گیرد.در سطح بین المللی نیازی به توضیح وضعیت نیست.موسسه رازی  علی رغم انتشار یکی از قدیمی ترین نشریات بیومدیکال و بیوتکنولوژی کشور تحت عنوان آرشیو رازی (از سال 1317)،فاقد انتشارات مستقل است و مقالات این مجله نیز هنوز علمی و پژوهشی است و ISI نیست!!! البته پاستور دارای مجوز انتشارات است(انتشارات انستیتو پاستور)


برچسب ها
دوستان
ابزارک های وبلاگ